B艂膮d
  • XML Parsing Error at 1:258. Error 9: Invalid character
  • XML Parsing Error at 1:134. Error 9: Invalid character
  • XML Parsing Error at 1:287. Error 9: Invalid character

W XIII i XIV wieku wie Srebrna G髍a by砤 w砤sno禼i G髍k體 herbu dzia. By mo縠 nazwa wsi pochodzi od wykopanego skarbu. Dokumenty jako w砤禼icieli Srebrnej G髍y wymieniaj: w 1343r. ? Miko砤ja z B阣kowa, w 1386r. ? Miko砤ja ze Srebrnej G髍ki.

Rodzina G髍k體 herbu dzia w XIII ? XIV wieku za硂縴砤 ko禼i蟪. Parafia powsta砤 przed od潮czenie od parafii rogowskiej. W latach 1404 ? 1417 dziesi阠ina nale縜砤 do Rogowa. W體czas uposa縠nie plebana sk砤da硂 si z 砤n體 i 潮ki zwanej Pleba駍ka po硂縪nej w bagnie zwanym Gaj oraz dziesi阠in. Dw髍 dawa wtedy dziesi阠in snopow, kmiecie po groszu z 砤nu, karczmarze po 4 trojaki a m硑narze po korczyku m眐i 縴tniej.

W XV wieku Srebrna G髍a mia砤 prawa miejskie i w 1458r. ci笨y na niej obowi眤ek wystawienia jednego 縪硁ierza pieszego na wypraw malborsk. W latach 1429 ? 1436 trzy dzia硑 w硂禼i srebrnog髍skich nale縜硑 do kanclerza pozna駍kiego, kanonika gnie糿ie駍kiego ? Miko砤ja z (Miejskiej) G髍ki. W 1429r. zapisa on kop groszy z miejscowo禼i ?Srebrznag髍ka? na szko酬 gnie糿ie駍k. Jeszcze w po硂wie XV wieku w骿tem Srebrnej G髍y by Jan ierczewski herbu dzia. Zapewne do ko馽a XVI wieku wie stanowi砤 w砤sno舵 G髍k體. W latach 1557 ? 1579 wie liczy砤 16 ? 18 砤n體, mia砤 ku糿i, karczm i wiatrak. W 1552 roku, po 秏ierci ostatniego z rodu G髍k體 ? Stanis砤wa, wojewody pozna駍kiego, maj眛ek odziedziczy r骴 Czarnkowskich. Jednak nie zachowa硑 si wzmianki dotycz眂e przej阠ia Srebrnej G髍y oraz jej kolejnych w砤禼icieli w ko馽u XVI wieku i pierwszej po硂wie XVII wieku. W drugiej po硂wie XVII wieku dobra srebnog髍skie nale縜硑 do Andrzeja Smuszewskiego, starosty bobrowickiego. W 1770r. w砤禼icielami Srebrnej G髍y byli Czarli駍cy, a nast阷nie po po硂wie XVIII wieku Anna ze Skrzetuskich Bojanowska. Pod koniec XVIII wieku wie przej背 J髗ef Radzimi駍ki, wojewoda gnie糿ie駍ki. Na pocz眛ku XX wieku Srebrna G髍a jako wiano Marianny Radzimi駍kiej, przesz砤 na w砤sno舵 rodziny Moszcze駍kich. W tym czasie dw髍 i okr阦 dworski wraz z folwarkiem Aleksandrowo liczy oko硂 226 mieszka馽體. W 1925 roku niszczej眂y dw髍 i podupad硑 maj眛ek kupi architekt pozna駍ki ? Stanis砤w Mieczkowski.

Pocz眛ki siedziby pa駍kiej w Srebrnej G髍ze wi眤a trzeba z najstarszymi jej w砤禼icielami ? rodzin G髍k體 tj. z XV lub XVI stuleciem, wymienionym w inwentarzach z lat 1665 ? 1671 oraz z 1720r. Wiadomo, 縠 dw髍 by drewniany, podpiwniczony, z licznymi pomieszczeniami mieszkalnymi tak縠 na poddaszu. Tradycja budowlana siedzib pa駍kich pozwala s眃zi, 縠 dw髍 za硂縪ny by na osi p蟪nocno ? po硊dniowej. Cz阺te zmiany w砤禼icieli sprawi硑, 縠 zaniedbana siedziba stopniowo popada砤 w ruin. W po硂wie XVII wieku Czarli駍cy przeznaczyli je na mieszkanie dla podstaro禼iego. W ko馽u XVIII wieku nowy w砤禼iciel ? J髗ef Radzimi駍ki przyst眕i do budowy nowego, reprezentacyjnego za硂縠nia dworskiego. Drewniany dw髍 rozebrano pozostawiaj眂 jedynie fragmenty piwnic (obecnie w po硊dniowej cz甓ci piwnic). Istniej przes砤nki wskazuj眂e, z pierwotna koncepcja zak砤da砤 budow dw骳h kondygnacji. Ostatecznie dw髍 wzniesiono oko硂 1792r. jako budowl jednokondygnacyjn z facjat. Obszerne poddasze do秝ietla硑 dodatkowo od wschodu okna dw骳h ma硑ch wystawek. Na obszerny dziedziniec prowadzi砤 murowana, wielocz硂nowa, reprezentacyjna brama zbudowana w 1799r. Wkr髏ce potem, przypuszczalnie oko硂 1800 roku uko馽zono oficyn i spichlerz usytuowane symetrycznie, po dw骳h stronach dziedzi馽a. Za dworem od zachodu za硂縪no du縴 park krajobrazowy. Uk砤d i wystr骿 wn阾rz dworu wskazuj na reprezentacyjny charakter wi阫szo禼i pomieszcze. Wi阫szo舵 pomieszcze mieszkalnych oraz kuchnia znajdowa硑 si w oficynie. W II po硂wie XIX wieku kuchni przeniesiono do sutereny dworu, co by mo縠 wi眤a硂 si z jej przebudow (nie mo縩a wykluczy, 縠 w體czas te przeprowadzono remont innych pomieszcze dworu). Oko硂 1930r. nowy w砤禼iciel ? Stanis砤w Mieczkowski wyremontowa dw髍. Przebudowano piwnice i urz眃zono w nich mieszkania dla ogrodnika i s硊縝y. Uporz眃kowano dziedziniec: ustawiono pergole, wzmocniono i uzupe硁iono mury oporowe, wzniesiono nowe ogrodzenie z balustrad tralkow. Stanis砤w Mieczkowski opracowa tak縠 plan nowego zagospodarowania parku. Za硂縴 stawy rybne, sad i szk蟪k drzew. W 1945r. za硂縠nie dworskie przesz硂 na w砤sno舵 skarbu Pa駍twa. We dworze i oficynie wydzielono mieszkania administrowane przez MPGKiM w W眊rowcu. Dawny spichlerz u縴tkowa硂 miejscowe PGR. W latach 1968 ? 1974 we dworze, oficynie i spichlerzu przeprowadzono prace remontowo ? konserwatorskie. Odnowiony zesp蟪 dworski przeznaczono na o秗odek szkoleniowy Wojew骴zkiego Zrzeszenia Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w W眊rowcu, a p蠹niej Urz阣u Wojew骴zkiego w Pile. W 1981 roku umieszczono tu Pa駍twowy Dom Pomocy Spo砮cznej.

Obecnie w budynkach zespo硊 dworskiego znajduje si Dom Pomocy Spo砮cznej dla 60 os骲 w podesz硑m wieku. Za dworem natomiast rozci眊a si park krajobrazowy z 6 stawami, o 潮cznej powierzchni ca 16 ha.

Warto doda, 縠 do 1793r. Srebrna G髍a nale縜砤 do powiatu kcy駍kiego, po II rozbiorze Polski (1793r.) znalaz砤 si w powiecie w眊rowieckim. W okresie Ksi阺twa Warszawskiego (1807-1812) Srebrna G髍a wchodzi砤 w sk砤d departamentu pozna駍kiego. Po roku 1815 na powr髏 ustanowiono powiat w眊rowiecki, ale od潮czono od niego cz甓 obszaru na rzecz innych powiat體. Nowe zmiany administracyjne przyni髎 rok 1887, kiedy to utworzono powiat 縩i駍ki, do kt髍ego przydzielono m.in. Rusiec i Srebrn G髍. Dzi Srebrna G髍a to miejscowo舵 w powiecie w眊rowieckim w gminie Wapno.

p1030054

p1030056

Gdy sp硂n背 ko禼i蟪 w Srebrnej G髍ze


Srebrna G髍a w XV wieku by砤 jeszcze miastem. Na wypraw malborsk przeciwko Krzy縜kom w roku 1458 - wyposa縴砤 swojego rycerza. Parafia za, powsta砤 na prze硂mie XIII i XIV wieku, w wyniku od潮czenia od parafii Rogowo. Drewniany ko禼i蟪 zosta wzniesiony w roku 1687 przez starost bobrownickiego ? Andrzeja Smuszewskiego. W latach 1846 - 48, drewniany ko禼i蟪 zosta zast眕iony budowl murowan. Pozosta砤 jednak jego drewniana cz甓, w szczeg髄no禼i za elementy wie縴 - licz眂e oko硂 16 m wysoko禼i.

Po縜r ko禼io砤 11 pa糳ziernika 1954r. w dniu, gdy Ojciec . Pius XII Encyklik: ?Ad coeli Reginam? og硂si Naj秝i阾sz Mari Pann Kr髄ow Wszech秝iata ? sp硂n背 ko禼i蟪 p.w. 秝. Miko砤ja w Srebrnej G髍ze. Najbardziej ucierpia硑 jego drewniane cz甓ci: wie縜, prezbiterium i ch髍. Ko禼i蟪 nie m骻 sp硂n辨 w wyniku zwarcia instalacji elektrycznej, gdy pr眃 w tej miejscowo禼i pod潮czono dopiero 1 pa糳ziernika 1957r. Opinie ludzi by硑 wi阠 jednoznaczne ? podpalenie. Najwi阠ej dosta硂 si wtedy miejscowemu proboszczowi ks. Kazimierzowi Grabiance. By trudny w obej禼iu i niezbyt lubiany w spo砮cze駍twie, nie pomaga硂 te jemu, jak by秏y to dzi okre秎ili ? prowadzenie ?niezbyt sportowego? stylu 縴cia. Mia on jednak by mo縠 ku temu swoje okre秎one powody: przeszed gehenn obozu koncentracyjnego, gdzie dokonywano na nim rozlicznych eksperyment體, z przeszczepami sk髍y w潮cznie. Nie ka縟y o tym wiedzia, nie ka縟y potrafi zrozumie ... Opinie innych ludzi, posz硑 za w kierunku podpalenia ko禼io砤 przez si硑 wrogie ludowi. Nikt nikogo jednak nie z砤pa za r阫, nie by硂 wi阠 te oskar縠 i pokazowych proces體. Ja, sarkastycznie - dorzuc jeszcze jedn wizj podpalenia ko禼io砤 w Srebrnej G髍ze. By砮m ostatni osob wraz z nie縴j眂ym ju niestety koleg Romanem Pyszk, kt髍y zmar w grudniu ub. roku, kt髍zy zostali ochrzczeni w przededniu po縜ru, tj. 10 pa糳ziernika 1954r. w srebrnog髍skim ko禼iele. Wida moce piekielne, na wie舵 o tym ... nie zdzier縴硑 i p硂mieniami osmoli硑 ko禼i蟪. Z przekaz體 rodzinnych utrwali砮m sobie jeszcze tylko w pami阠i kazanie mojej babci Stanis砤wy, skierowane do rodzic體 jad眂ych ze mn na chrzest do ko禼io砤: ?Nie chcieli禼ie da jemu (czyli mnie) na pierwsze Micha (po ojcu babci) to dajcie chocia na chrzcie?. Rodzice, spe硁ili pro禸 babci ...

W砤dys砤w Neugebauer, kt髍y jak wynika z jego wypowiedzi znalaz si tam jako jeden z pierwszych przy pal眂ym si ko禼iele tak, relacjonuje ten moment: ? Gdy dostrzegli秏y k酬by dymu wydobywaj眂e si z ko禼io砤, pobieg砮m w jego kierunku ... By zamkni阾y ... Ruszy砮m biegiem w kierunku proboszcz體ki po klucze ... Ksi眃z Grabianka nie chcia ich da ... po s硂wnej utarczce jednak ust眕i ...? Organist w ko禼iele (przez 47 lat), by mieszkaj眂y w ?organist體ce? - Mieczys砤w Trudnowski. Jego c髍ka, Teresa, tak wspomina moment po縜ru: ? ... By硑 godziny mocno popo硊dniowe, wr骳i砤m z pracy w Wapnie. Byli秏y ju po obiedzie, gdy nagle kto przybieg z wiadomo禼i o dymie wydobywaj眂ym si z ko禼io砤 ... Moja mama, Marianna, pobieg砤 w kierunku niedalekiego ko禼io砤, a ja zaraz za ni. Drzwi g丑wne by硑 otwarte ... Zgodnie z umow pomi阣zy mam a ksi阣zem Grabiank inne klucze od ko禼io砤 mia硑 si znajdowa pod poduszk na kl阠zniku. Pobiegli秏y, gdy mama chcia砤 otworzy boczne drzwi ko禼io砤, kt髍e by硑 zamkni阾e. Gdy mama otworzy砤 drzwi g丑wne, wszystkie trzy o硉arze by硑 ju w p硂mieniach, zacz瓿y te p阫a dach體ki pali硂 si w kilku miejscach r體nocze秐ie. Do kluczy dotrze ju si jej nie uda硂. Przyjecha硑 liczne stra縠 po縜rne, jednak nie by硂 ju nic do gaszenia. P硂mienie ognia z pal眂ego si ko禼io砤 by硑 widoczne go硑m okiem, a w Damas砤wku ...?

Aby dope硁i jeszcze tylko ten w眛ek rodzinny dodam, i pierwszym 秎ubem, po spaleniu ko禼io砤, kt髍y odby si 31 pa糳ziernika 1954r. w domu katechetycznym, przerobionym na tymczasow kaplic Matki Boskiej Wspomo縠nia Wiernych ? by 秎ub, wspomnianej Teresy Trudnowskiej, mojej matki chrzestnej, z Janem Grabowskim, bratem mojego ojca.

Co dalej z ko禼io砮m?

Z pocz眛kiem roku 1955, przybywa do parafii, w roli jej tymczasowego administratora, ks. Walenty Putz, by硑 wi陑ie Stuthoffu, absolwent gimnazjum w W眊rowcu z roku 1934. W pocz眛kowym etapie rozpoczynaj si prace zwi眤ane z uporz眃kowaniem wn阾rza spalonego ko禼io砤. Trwaj zbi髍ki pieni昕ne na odbudow ko禼io砤. Kas zawiaduje Stanis砤w 痑kowski, w owym czasie cz硂nek Rady Parafialnej w Srebrnej G髍ze. Przy ofiarnej pomocy miejscowego spo砮cze駍twa udaje si odbi spalone tynki oraz usun辨 spalone lub nadpalone belki, ponadto uprz眛ni阾o wn阾rze ko禼io砤. W s眘iedztwie domu katechetycznego uruchomiono podr阠zny warsztat stolarski. Tu zostaje z硂縪ny mi阣zy innymi drewniany profil wie縴. W po硂wie maja przyst眕iono do budowania nowej konstrukcji dachowej. Drewno na siebie kupuje mi阣zy innymi Czes砤w Vogel, przekazuj眂 je nast阷nie na odbudowanie ko禼io砤. Podobnie post阷uj te w Rolniczej Sp蟪dzielni Produkcyjnej, z granicz眂ego przez miedz ze Srebrn G髍 ? Aleksandrowa. Obawiano si problem體 z legalnym pozyskaniem drewna na parafi, dlatego uciekano si do takich kruczk體. Rozpoczyna si wci眊anie drewna przy pomocy specjalnej windy, skonstruowanej przez majstra Stub oraz Wojciecha Wojci駍kiego.

29 maja 1955r. ma miejsce I komunia 秝. Dzieci wyruszaj w procesji spod ruin ko禼io砤 do domu katechetycznego ? tymczasowej kaplicy. To jedyny taki przypadek, nast阷ne komunie 秝. odbywaj si ju w ko禼iele. Procesja w Zielone i眛ki zamiast do ko禼io砤 wyrusza z przyko禼ielnego cmentarza do kaplicy. 30 wrze秐ia 1955r., przy d紈i阫ach dzwon體, zawis wieniec nad ko禼io砮m w Srebrnej G髍ze. W pa糳zierniku 1955r. dach ko禼io砤 by ju po砤towany. Najwi阠ej przez po縜r zosta硂 zniszczone prezbiterium, zasz砤 konieczno舵 podmurowania go trzema s硊pami. W pa糳zierniku 1955r. przyst眕iono te do odnawiania ch髍u, w listopadzie prace by硑 ju na uko馽zeniu. Wi阫szo舵 rob髏 zosta砤 przeprowadzona w okresie od 4 wrze秐ia do 10 grudnia 1955r. Warto tutaj wspomnie o du縴m zainteresowaniu odbudow ko禼io砤 ze strony g髍nik體 i pracownik體 Kopalni Soli w Wapnie. W砤秐ie stamt眃 uda硂 si pozyska sporo materia丑w. Trwaj眂ym pracom przypatrywa si z ca潮 powag Jan kowiak - przewodnicz眂y kopalnianej Rady Zak砤dowej, pochodz眂y ze Srebrnej G髍y.

W mi阣zyczasie artysta z Poznania ? Kr髄ikiewicz maluje obraz 秝. Miko砤ja, na kt髍ym uwiecznia te ruiny spalonego ko禼io砤. W s眘iedztwie ch髍u umiejscowiono opalony krzy ze starego ko禼io砤, na kt髍ym naniesiono dat ? 11 pa糳ziernika 1954r. maj眂 przypomina o po縜rze ko禼io砤.

Po秝i阠enie ko禼io砤 11 grudnia 1955r. o godz. 11.30 odby si odpust 秝. Miko砤ja, na kt髍ym dokonano po秝i阠enia ko禼io砤. W uroczystej procesji wzi瓿o udzia ca砮 spo砮cze駍two, niesiono sztandary, w tym r體nie wapie駍kich g髍nik體. Po秝i阠ono mury ko禼io砤 od zewn眛rz. W procesji wzi阬i udzia mi阣zy innymi ks. dziekan Miko砤jczak, diakon ks. Smoli駍ki oraz administrator ko禼io砤 w Srebrnej G髍ze ks. Walenty Putz. Wiele m硂dych par, pragn眂ych zawrze zwi眤ek ma晨e駍ki, z nadziej czeka硂 na ten moment. W drugi dzie i眛 Bo縠go Narodzenia 26 grudnia 1955r 秎uby zawar硂 w ko禼iele p.w. . Miko砤ja a siedem par. Oto one: W砤dys砤wa Nowakowska z Henrykiem Piaseckim, Kazimiera Brzuszkiewicz z Sewerynem Michalskim, Urszula Zyzak z Kazimierzem Majchrowiczem, Urszula Linetty z Edmundem Krawczakiem, Genowefa Brenk z Henrykiem Papierskim, Jadwiga Szczepa駍ka z Zygmuntem Gryglem oraz Teresa Balcerowicz z Aleksandrem G髍nym.

Prace wyko馽zeniowe W rzeczywisto禼i po秝iecenie ko禼io砤 zamkn瓿o tylko pewien etap prac zwi眤anych z jego odbudow. W miesi眂ach: kwietniu oraz w maju 1956r przyst眕iono do prac tynkarskich oraz instalacyjno - elektrycznych we wn阾rzu ko禼io砤. Gdy nieco opad zapa spo砮cze駍twa trzeba by硂 si阦n辨 po fachowc體 z zewn眛rz. Prace elektryczne przez d硊gi jeszcze czas prowadzili Henryk Piasecki, Jerzy Plewa, Stefan Wi秐iewski oraz Leonard Pisarek. Montowali przy pomocy rur Peschla ? rur papowych, owijanych na wierzchu cienka blach instalacj elektryczn opr骳z ko禼io砤 r體nie w plebani, w salce katechetycznej oraz w organist體ce. W kwietniu 1956r. rozpocz阾o tynkowanie wn阾rza ko禼io砤, w po硂wie maja 1956r. po硊dniowa strona ko禼io砤 by砤 do po硂wy otynkowana oraz zamontowana by砤 te instalacja elektryczna. Tynkowaniem zajmowali si wtedy mi阣zy innymi murarze - Radojewski z Wapna, Paprocki z Podolina, Pisarek z W眊rowca, Rybak ze Srebrnej G髍y, Niespodziany z Pi硑, Orszulewski z W眊rowca czy te 痚lazny ze Srebrnej G髍y. Jak wspomina砮m 1 pa糳ziernika 1957r. rozb硑s硂 w Srebrnej G髍ze 秝iat硂. Dopiero wtedy, w pe硁ej krasie, mo縩a by硂 dostrzec ogrom wykonanych prac przy odbudowanym ko禼iele. Zn體 mo縩a by硂, za Ojcem 秝. Janem XXIII, powt髍zy sobie w duchu: ?Parafia podobna jest do studni stoj眂ej na 秗odku wioski, ka縟y mo縠 do niej podej舵 i si napi ...?

Zbigniew Grabowski


Co kryje srebrnog髍ski grobowiec ?


Nie tak dawno w moje r阠e wpad硑 fotografie z po秝i阠enia odnowionego grobowca rodziny Moszcze駍kich. Zlokalizowany jest on na terenie obecnego Domu Pomocy Spo砮cznej w Srebrnej G髍ze - kiedy ich rodzinnej posiad硂禼i.

Grobowiec ten zosta doprowadzony do godnego stanu przez dyrekcj oraz pracownik體 tej縠 instytucji. Snuj眂 rozmy秎ania przy przegl眃aniu tych zdj赕, nie mog砮m si oprze wra縠niu, aby chocia na chwil przenie舵 si w tamte czasy, gdy Srebrn G髍 w砤dali Moszcze駍cy i spr骲owa rozwik砤 tajemnic ich rodzinnego grobowca, zniszczonego przez czas i ludzi.

Moszcze駍cy zaistnieli na naszych terenach za spraw Aleksandra Moszcze駍kiego (1759 - 1846), kt髍y o縠ni si z Mariann, c髍k ostatniego wojewody gnie糿ie駍kiego J髗efa Radzimi駍kiego. Radzimi駍ki zmar w 1820r. w wieku oko硂 stu lat. W ko馽u XVIII wieku by w砤禼icielem, mi阣zy innymi Srebrnej G髍y (wtedy Srebrnog髍y), kt髍 z czasem przej背 Aleksander. Aleksander Moszcze駍ki by starost brzesko - kujawskim.

U schy砶u XVIII wieku oraz na pocz眛ku XIX by dziedzicem St阷uchowa, Brudzynia, Dzi阫czyna, Grzymu硉owic (dzisiejsze Gruntowice), Kozielska, Mirkowic, Mirkowiczek, Modrzewia, P阾na (dzi P眛nowo), Puzdrowca, Srebrnej G髍y i Werkowa. Oko硂 roku 1820 w砤禼icielem Srebrnej G髍y zosta syn Aleksandra, Wincenty Moszcze駍ki (1790 - 1849), kt髍y oko硂 1823 roku dokona tam uw砤szczenia swoich ch硂p體. By r體nie dziedzicem St阷uchowa, Giewartowa oraz najpewniej przez jaki czas tak縠 Wiatrowa. W roku 1831 bra udzia w powstaniu listopadowym jako kapitan wojsk polskich. Inny z Moszcze駍kich, najbardziej zas硊縪ny dla Wapna Boles砤w Moszcze駍ki (1826 ? 1900), syn Wincentego oraz Anieli z Rado駍kich, urodzi si 4 grudnia 1826r. w St阷uchowie. Po uko馽zeniu szko硑 w Che砿nie osiad w Wiatrowie ko硂 W眊rowca, miejscowo禼i b阣眂ej od 1800r. w posiadaniu rodziny Moszcze駍kich. W roku 1848 Boles砤w bra czynny udzia w wyst眕ieniach przeciwko zaborcy. Odznaczy si wybitn odwag przy szturmie na pa砤c w Mi硂s砤wiu, pod wodz J髗efa Bonawentury Garczy駍kiego, a nast阷nie w czasie wyprawy na Kcyni, pod wodz Adolfa Malczewskiego. Po roku 1848 wyst阷owa na sejmikach powiatowych za r體nouprawnieniem j陑yka polskiego i dzia砤 w r罂nych polskich stowarzyszeniach. Jego ojciec, Wincenty, umar 2 sierpnia 1849r. w St阷uchowie i zosta pochowany w Kozielsku, w rodzinnym grobowcu znajduj眂ym si w krypcie tamtejszego ko禼io砤 pod wezwaniem 秝. Andrzeja.

Po 秏ierci ojca Srebrn G髍 w砤da Boles砤w Moszcze駍ki. By on w tamtym okresie dziedzicem Ko縰szkowa i Wapna, kt髍e naby w roku 1866, na subha禼ie (przymusowej licytacji) od Floriana Wilko駍kiego za 134.050 talar體. Jego w砤sno舵 stanowi硑 r體nie Ku秐ierz oraz Wola. By dwukrotnie 縪naty, po raz pierwszy oko硂 1850r. z siostr stryjeczn, dziedziczk Star昕yna - Teodor Moszcze駍k - c髍k Mateusza i Heleny z Domiechowskich. Zmar砤 ona w Ku秐ierzu 31 grudnia 1866r. Z tego zwi眤ku, obok c髍ek Anny i Teodory, urodzi si r體nie syn Stanis砤w Moszcze駍ki (1856 - 1928), kt髍y zosta w砤禼icielem Srebrnej G髍y w drodze spadku po matce, na skutek rozliczenia z 23 pa糳ziernika 1880r., wedle kt髍ego na ka縟e z dzieci przypad硂 po 129.000 marek. Zawar on 28 kwietnia 1885r. 秎ub z Joann Goetzendorf - Grabowsk, z kt髍 mia p蠹niej c髍ki Antonin i Iren, syn體 Zdzis砤wa i Stanis砤wa (imi po ojcu, ur. 1892r.) - p蠹niejszego w砤禼iciela Srebrnej G髍y po ojcu, r體nie Stanis砤wie. Ten m硂dszy ze Stanis砤w體 sprzeda Srebrn G髍 w roku 1927 (510 ha) in. architektowi Stanis砤wowi Mieczkowskiemu, m昕owi swojej ciotki Kazimiery (c髍ka Boles砤wa Moszcze駍kiego z drugiego ma晨e駍twa, ur. 1874r.), kt髍ych 秎ub odby si w Poznaniu 24 kwietnia 1900r. Ojciec Stanis砤wa, jego imiennik, zmar 26 wrze秐ia 1928r. w Srebrnej G髍ze. Drugi 秎ub Boles砤wa Moszcze駍kiego, mia miejsce w Kcynii 2 marca 1871r. Z tego zwi眤ku, zawartego z Kazimier Wolszlegier (c髍k Adama i Patrycji z Radzimi駍kich) urodzi硑 si c髍ki, r體nie Kazimiera oraz Izabela. Niekt髍zy historycy wspominaj te o dw骳h innych c髍kach - Gustawie i Marii.

Powr箧my jednak jeszcze na chwil do politycznej dzia砤lno禼i Boles砤wa Moszcze駍kiego. Wiemy, i by on mocno zaanga縪wany w powstanie styczniowe w roku 1863. Nale縜 wtedy do organizacji Jana Dzia硑駍kiego jako komisarz cywilny, a p蠹niej te wojskowy powiatu inowroc砤wskiego. Aresztowany w maju 1864r. zosta osadzony w berli駍kim wi陑ieniu Moabit. Na podstawie wyroku z 23 grudnia 1864r. skazany zosta na rok fortecy, kt髍y odsiedzia w Grudzi眃zu.

W Wapnie Boles砤w Moszcze駍ki zajmowa si wydobywaniem gipsu. Chc眂 si przekona o dalszej celowo禼i prowadzenia eksploatacji gipsu, rozpocz背 w roku 1869 odwierty, kt髍e mia硑 mu da odpowied na pytanie do jakiej granicy zalega gips. Ju na g酬boko禼i 36,3 m napotkano st昕on 2% solank. By硂 to przyczynkiem do p蠹niejszego rozwoju g髍nictwa solnego w Wapnie. [ ? ] W roku 1892 Moszcze駍ki sprzeda Wapno (ponad 1000 m.m.) Niemcowi - Ferdynandowi Kaumannowi, pozostawiaj眂 sobie jeszcze chwilowo kopalni gipsu (do roku 1897).

Boles砤w Moszcze駍ki po sprzeda縴 Wapna przeni髎 si na jaki czas do syna Stanis砤wa w Srebrnej G髍ze, a nast阷nie do rodziny mieszkaj眂ej w Poznaniu. Nazywany by przez bliskich ?kapitalist?. Umar w Poznaniu 25 listopada 1900r. Msza pogrzebowa odby砤 si w ko禼iele 秝. Marcina. Pochowany zosta w rodzinnej krypcie ko禼io砤 w Kozielsku, podobnie jak du縜 cz甓 rodziny Moszcze駍kich. Odnosz眂 si do tytu硂wego zapytania, co kryje srebrnog髍ski grobowiec rodziny Moszcze駍kich, 秔iesz Czytelnikom donie舵, i bazuj眂 na materia砤ch 紃骴硂wych, do kt髍ych uda硂 mi si dotrze, kre秎 te sylwetki. Na pewno nie dostrzeg砮m (i nikt te o tym nie pami阾a) - grobowca rodziny Moszcze駍kich na cmentarzu w Srebrnej G髍ze, kt髍y istnia ju w okresie poch體ku mo縩ych tego rodu, a wi阠 pod koniec XIX wieku. St眃 te moje przekonanie, i zmarli z tego rodu musieli znale兼 miejsce wiecznego spoczynku w rodzinnym grobowcu, w s眘iedztwie pa砤cu w Srebrnej G髍ze. Pozwalam sobie ich przybli縴: Mateusz Moszcze駍ki, (ur. 1796r. - zm. 8 listopada 1870r.), syn Aleksandra Moszcze駍kiego. Pochowany w Srebrnej G髍ze. Po 秏ierci brata Wincentego w 1849r. Mateusz, mieszkaj眂y do tego czasu w Wiatrowie, mia przej辨 Srebrn G髍. Jednak縠 za udzia w powstaniu z roku 1848 zosta ukarany zakazem opuszczania Wiatrowa. St眃 niejako, zast阷uj眂 m昕a, w砤dz w Srebrnej G髍ze sprawowa砤 jego 縪na Helena Moszcze駍ka, kt髍 Mateusz po秎ubi 25 lutego 1827r. Helena zmar砤 26 grudnia 1868r. i zosta砤 pochowana r體nie w Srebrnej G髍ze. Spoczywa tam r體nie Stanis砤w Mieczkowski (ur. 1 lub 9 stycznia 1856r. - zm. 26 listopada 1928r.), syn Boles砤wa Moszcze駍kiego i jego pierwszej 縪ny, Teodory. By砤 tam pochowana r體nie Joanna Moszcze駍ka (ur. 1860r. - zm. 23 maja 1902r.), 縪na Stanis砤wa Moszcze駍kiego (秎ub 28 kwietnia 1885r.). Ich dzieckiem, kt髍e te tam spocz瓿o, jest - rzadko wymieniana przez niekt髍e 紃骴砤 historyczne - c髍ka Irena Moszcze駍ka (zm. 19 wrze秐ia 1908r.)

Zbigniew Grabowski

Wapie駍kie wizyty Prymasa Tysi眂lecia


Podczas pierwszej papieskiej pielgrzymki Jana Paw砤 II do Polski w roku 1979 pad硑 z ust Papie縜 Polaka znamienne s硂wa. Nazwa on kardyna砤 Wyszy駍kiego prymasem Tysi眂lecia, bo: ?... takiego Ojca i Pasterza B骻 daje raz, na tysi眂 lat?. Cz硂wiek, kt髍ego nazwisko pada硂 r體nie w kontek禼ie wyboru na papie縜, jeszcze w roku 1958, a nast阷nie, nawet w roku 1978, gdy papie縠m wybrany zosta Jan Pawe I by postaci nietuzinkow, wywieraj眂 olbrzymi wp硑w na 縴cie Polak體. To zapewne sprawi硂, i 體czesny rz眃 zdecydowa si na jego internowanie. W przymusowej izolacji kardyna Wyszy駍ki sp阣zi d硊gie trzy lata, od 25 wrze秐ia 1953 roku do 28 pa糳ziernika 1956 roku. Jedn z pierwszych, d硊縮zych podr罂y po kraju, po odzyskaniu wolno禼i - by wyjazd do Wapna.

Po秝i阠enie kaplicy 秝. Barbary 21 wrze秐ia 1957r. przybywa on do Wapna, aby po秝i阠i now kaplic p.w. 秝. Barbary, kt髍 z wielkim trudem, 秝iadomi czas體, w kt髍ych przysz硂 im 縴 - pobudowali wapie駍cy g髍nicy. Doceniaj眂 jakby ten fakt, Ko禼i蟪 zdecydowa si przys砤 na uroczysto舵 po秝iecenia tej kaplicy, najwa縩iejsz posta w swojej hierarchii, samego Prymasa - kardyna砤 Stefana Wyszy駍kiego. Przybywa on do Wapna w godzinach porannych. Witaj go setki wiernych zgromadzonych w samej kaplicy, jak r體nie na zewn眛rz. Proboszcz parafii srebrnog髍skiej, Walenty Putz sprawuj眂y w owym czasie duchowy nadz髍 nad nowo otwart kaplic, z racji terytorialnej przynale縩o禼i Wapna do swojej parafii wita ks. Prymasa Stefana Wyszy駍kiego. W niewielkim oddaleniu, obserwuj uroczysto舵 g丑wni inicjatorzy pobudowania kaplicy w Wapnie 體czesny dyrektor kopalni soli, Zygfryd Jankowski oraz kierownik rob髏 g髍niczych in. Adam izowski. Oni ju kilka dni naprz骴 zamartwiali si na wie舵 o odwiedzinach tak znamienitego go禼ia, jakim mia by bez w眛pienia Prymas.

Jankowski, ju w trakcie budowy kaplicy pomimo oficjalnego stanowiska w砤dz pa駍twowych o utworzeniu kaplicy w Wapnie, by wzywany ?na dywanik? i instruowany, i ma tak dzia砤, aby kaplicy w Wapnie jednak nie by硂. Sta硂 si jednak inaczej. ?Poczta? w眊rowiecka podejmuje si zradiofonizowania kaplicy na czas pobytu Prymasa Wyszy駍kiego w Wapnie. G硂s Prymasa, kt髍y wyg砤sza kazanie z ambony, do zgromadzonych licznie wiernych, nie dociera jednak na zewn眛rz kaplicy. Mikrofon nie zadzia砤, gdy ustawiony wcze秐iej w nowo pobudowanej kaplicy wzmacniacz uleg zawilgoceniu. Ratunkiem okaza si by radziecki magnetofon, na kt髍y s硂wa kazania ks. Prymasa, nagrywaj pracownicy kopalni soli Leon 痑kowski oraz Henryk Piasecki, chodz眂y za Prymasem z mikrofonem, przy wsp蟪udziale Jana Rze糿ika, kt髍y przeci眊a za nimi kable.

Kazanie Prymasa odtworzono wi阠 dla wszystkich dopiero na wieczornej mszy 秝., gdy Prymasa Wyszy駍kiego nie by硂 ju w Wapnie. Ot, takie to by硑 czasy ... iadectwem tamtego okresu jest te fakt, i nagranie owo najpewniej si nigdzie nie zachowa硂, gdy magnetofon zarekwirowano i przekazano, jak s眃z niekt髍zy, do Komitetu Powiatowego Partii w W眊rowcu. Zdziwienie wielu os骲, uczestnicz眂ych w po秝ieceniu kaplicy budzi te fakt zawieszonego, w pewnym oddaleniu wojskowego helikoptera. Co on tam wtedy robi? Tego najpewniej nie dowiemy si ju nigdy ... Zwiedzanie podziemnej kaplicy b. Kingi.

3 wrze秐ia 1957r. ks. proboszcz Walenty Putz wystosowuje do Zarz眃u Kopalni Soli w Wapnie pismo nast阷uj眂ej tre禼i: ? ... Dnia 22 wrze秐ia br. ( mia硂 by zapewne 21 wrze秐ia br. ? dopisek autora) Jego Eminencja ks. Kardyna Dr Stefan Wyszy駍ki, Prymas Polski po秝ieci kaplic 秝. Barbary w Wapnie. Korzystaj眂 ze swej obecno禼i w Wapnie Jego Eminencja wyrazi 縴czenie prywatnego zwiedzenia kaplicy b. Kingi w podziemiu kopalni. Prosi砨ym bardzo Zarz眃 Kopalni o umo縧iwienie dost阷u J. Eminencji do kaplicy b. Kingi w Kopalni, w godzinach 13.15 do 14-tej.? Ks. Prymas zje縟縜 wi阠 do podziemnej kaplicy zlokalizowanej na VII poziomie kopalni. Wyg砤sza tam, do stosunkowo nielicznej, licz眂ej oko硂 40 os骲 grupy g髍nik體, g丑wnie z pionu technicznego kopalni ? ?pi阫ne i g酬bokie przem體ienie, od o硉arza?, jak to okre秎i po czasie in. Wojciech Muszy駍ki. Tym razem nag硂秐ienie nie zawiod硂 i Prymas by w pe硁i s硑szalny. Tak wspomina ten moment, 體czesny dyrektor kopalni Zygfryd Jankowski: ? ... Chcieli秏y Prymasowi da buty g髍nicze, aby m骻 wygodnie chodzi pod ziemi, po soli. On w tym momencie odgi背 nogawki i ukaza硑 si buty tzw. warszawskie, sznurowane prawie do kolan (...) Prymas by bardzo bezpo秗edni we wzajemnych kontaktach ...?.

Wizyta tak dostojnego go禼ia w kopalni by砤 powodem wielkiego niepokoju dyrekcji. Oddajmy zn體 g硂s Zygfrydowi Jankowskiemu, kt髍y tak wspomina moment wsp髄nej jazdy ?klatk?: ? ... Prymas Wyszy駍ki zapyta mnie, dlaczego jad klatk razem z nim, skoro m骻砨y jecha przecie kto inny z dozoru? Odpowiedzia砮m, 縠 gdyby ?co? si mia硂 sta, to lepiej, 縠by im obu. Gdyby ?co? si sta硂 tylko Prymasowi to on nigdy by si z tego, przed spo砮cze駍twem, nie wyt硊maczy ...? Prymas opu禼i Wapno, za za jaki czas, na ?Wa砤ch? w Cz阺tochowie spotka砤 go, w trakcie jednej ze swych duchowych pielgrzymek, p. Maria izowska - 縪na in. Adama izowskiego, kierownika rob髏 g髍niczych Kopalni Soli w Wapnie. Spyta砤 Prymasa: ? ... Czy przyjedzie jeszcze do Wapna??. Odpowied by砤 twierdz眂a ... Konsekracja ko禼io砤 parafialnego w Srebrnej G髍ze Musia硑 min辨 jednak d硊gie 22 lata, aby dosz硂 do kolejnej wizyty ks. Prymasa w Wapnie. Powodem wizyty, 78 -letniego ju ks. Prymasa, by砤 konsekracja ko禼io砤 parafialnego w Srebrnej G髍ze, w dniu 2 pa糳ziernika 1979r. Ks. kard. Prymas Stefan Wyszy駍ki, oko硂 godziny 13-tej, przyby najpierw do Wapna.

Ogl眃a tutaj powierzchniowe zniszczenia, zwi眤ane z zatopieniem kopalni soli, w sierpniu 1977r. Nawiedzi te tymczasow kaplic na stadionie sportowym w Wapnie, ogl眃a miejsca pod projektowany ko禼i蟪 i now plebani przy starym banku w Wapnie. O godzinie 14.40 uda si do Srebrnej G髍y na uroczysto舵 konsekracji tamtejszego ko禼io砤. Ceremonia mia砤 miejsce o godz. 15.00. Dokonywana jest wed硊g obrz阣u, kt髍ego g丑wne elementy powsta硑 w liturgii gallika駍kiej i rzymskiej mi阣zy IV a IX wiekiem. Ceremonia sk砤da si z trzech cz甓ci. Poprzez pokropienie 禼ian budynku wod 秝i阠on, biskup obejmuje go w posiadanie, by nast阷nie odby procesj do wn阾rza 秝i眛yni. Po 秔iewie hymnu Veni Creator wypisuje pastora砮m na popiele alfabet grecki i 砤ci駍ki. Kard. Stefan Wyszy駍ki zmar 28 maja 1981r. o godzinie 4.40 rano.

Zd笨y si jeszcze przed 秏ierci po縠gna z Janem Paw砮m II, papie縠m Polakiem, kt髍y po zamachu na swoj osob, przebywa w tym czasie w klinice Gemelli. ?B阣zie mi go brakowa硂. 1czy砤 mnie z nim przyja捡, potrzebowa砮m jego obecno禼i? powiedzia ks. Dziwiszowi. R體nie na wapie駍kiej i srebrnog髍skiej ziemi b阣zie nam go brakowa硂. Ks. Prymas Stefan Wyszy駍ki - pozostawi tutaj po sobie wci笨 liczne i niezatarte 秎ady.

Zbigniew Grabowski